సమాచార హక్కుచట్టానికి అన్నీ తూట్లే!

Right to Information Act

ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు, సంస్థల నుండి సమాచారాన్ని అడిగి తీసుకునే అధికారమే సమాచారహక్కు. పాలనలో పారదర్శకతను పెంచి, అవినీతిని అరికట్టేదే సమాచార హక్కు చట్టం. భారత ప్రభుత్వం 2005 అక్టోబరు 12వ తేదీన సమాచార హక్కు చట్టాన్ని భారతదేశం అంతటా అమలులోకి తెచ్చింది. దీనిని ఉపయోగించుకుని ప్రభుత్వ పనులపై సమా చారాన్ని పొందవచ్చు. ఇంతకుముందు పార్లమెంటు, లోక్‌ విధాన సభ, లోక్‌ విధాన పరిషత్‌ సభ్యులకు ఈ సౌకర్యాన్ని ఈ చట్టం ద్వారా ప్రజలందరికీ కలిగింది. ప్రభుత్వ కార్యాల యాలు, అధికారులు పౌరులు అడగకపోయినా వారంతట వారే విధివిధానాలు, ఉద్యోగుల బాధ్యతలు మొదలైన 17 అంశాల గురించి సమాచారం ఇవ్వాలి. దీని ప్రకారం ప్రతి ప్రభుత్వ కార్యాలయంలో సహాయ, పౌర సమాచార అధికారి, పౌర సమాచార అధికారుల పేర్లు, అప్పీలేటు అధికారుల పేర్లు, వారి ఫోన్‌ నెంబర్లను ప్రజలకు కనిపించే విధంగా బోర్డు మీద స్పష్టంగా రాసి ఉంచాలి. సమాచార హక్కు చట్టంలో మొత్తం ఆరు అధ్యాయాలు, 31 సెక్షన్లు ఉన్నాయి.

రికార్డులు, పత్రాలు, మెమోలు, ఈమెయిళ్లు, అభిప్రాయాలు, సలహాలు, పత్రికా ప్రకటనలు సర్క్యులర్లు, ఉత్తరప్రత్యుత్త రాలు,లాగ్‌ పుస్తకాలు, ఒప్పందాలు నివేదికలు నమూనాలు, తనిఖీ రికార్డులు మొదలైనవి సమాచారం కిందికి వస్తాయి. ఉదాహరణకు రేషన్‌ డీలర్‌ కార్డులు, అమ్మకాల వివరాలు, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం వార్షిక నిధులు, ఖర్చులు, లబ్ధిదా రుల వివరాలు, జిల్లా ప్రజాప్రతినిధులు (ఎం.పి., ఎమ్మెల్యే, ఎమ్మెల్సీ) నియోజకవర్గ అభివృద్ధి నిధులు, వినియోగపు వివరాలు, ప్రభుత్వ ఉద్యోగుల ఆస్తుల వివరాలు, ఎన్నికల కమిషనర్‌ కార్యాలయం నుండి వివరాలు, ఏ ప్రభుత్వ యం త్రాంగం వద్దనున్న సమాచారనైనను సేకరించుకునే హక్కును సమాచార హక్కు చట్టం 2005లో కల్పించింది. అంటే సదరు సమాచారాన్ని కలిగి పనులు, పత్రాలు,రికార్డులు, తనిఖీ చేసేందుకు, ధృవీకరణ పత్రాలు పొందేందుకు సమాచార ప్లాపీలు, డిస్క్‌లు, వీడియో క్యాసెట్ల ద్వారా గాని ప్రింటు ద్వారా గాని పొందవచ్చు.

సమాచారం పొందాలనుకునేవారు సంబంధిత కార్యాలయం ప్రజాసమాచార అధికారులకు దరఖాస్తు చేసుకోవాలి.దరఖాస్తు తెల్లకాగితంపై రాస్తే చాలు. తెల్లకార్డులున్నవారు గ్రామస్థాయి సంస్థలలో అడిగే సమాచారానికి దరఖాస్తు రుసుం లేదు. మండలస్థాయిలో రూ.ఐదు, జిల్లా స్థాయిలో రూ. పదికి మించి రుసుము వసూలు చేయరాదు. అడిగినసమాచారం ఇవ్వడానికి అయ్యే ఖర్చు మాత్రం దరఖాస్తుదారు నుండి వసూలు చేయవచ్చు. అడిగిన తర్వాత నెల దాటితే ఎంతటి సమాచారం అయినా ఉచితంగా ఇవ్వాలి. ఇవ్వలేకపోతే లోక్‌ తిరస్కరిస్తే దానికి గల కారణాలు తెలపాలి. నెల రోజులలోపు సమాచారం అధికారి ఇవ్వని యెడల పై అధికారికి మొదటి అప్పీలు చేసుకోవచ్చు.

నలభై ఐదు రోజుల నుండి తొంభై రోజుల వరకు మొదటి అప్పీలు అధికారి నుండి ఎలాంటి స్పందన రానప్పుడు ద్వితీయ అప్పీల్‌ సెక్షన్‌ 19(3) ప్రకారం రాష్ట్ర సమాచార కమిషన్‌ను వ్యక్తిగతంగా కానీ, పోస్టుద్వారా కానీ దరఖాస్తును పంపవచ్చు. దరఖాస్తు స్వీకరించకపోయిన, నిర్ణీత సమయంలో సమాచారం ఇవ్వకపోయిన, నిరాకరించినా, తెలిసి తప్పుడు సమాచారం ఇచ్చినా, మరే విధంగానైనా ఆపినా రోజుకు 250 రూపాయల నుండి గరిష్టంగా 25వేల రూపాయల వరకు జరిమానా విధించాలని సెక్షన్‌ 20(1) చెప్తుంది.

ఏ రాష్ట్రం ఈ చట్టాన్ని సరిగ్గా అమలు చేయడం లేదు. అప్పీల్స్‌ విషయంలో కమిషనర్ల నిర్లక్ష్య వైఖరి కనిపిస్తుంది. చట్టం గ్రామస్థాయి వరకు వెళ్లలేదు. గ్రామీణ ప్రజల నిరక్షరాస్యత, మీడియా పట్టణాలకే పరిమితం కావడం కూడా కారణాలే. సమాచార అధికారులకు పూర్తిస్థాయిలో అవగాహన లేదు. రాష్ట్ర సమాచార కమిషనర్లుగా పది మందిని నియామకం చేయాలి. సీనియర్‌ సివిల్‌ సర్వీసెస్‌ అధికారులను రాష్ట్ర కమిషనర్లుగా నియమించాలి.

  • కామిడి సతీష్‌రెడ్డి

తాజా బిజినెస్‌ వార్తల కోసం క్లిక్‌ చేయండి:https://www.vaartha.com/news/business/